Беҙҙең проекттар

30.05.2017

Шамонино ауылынан  4 йәшлек Нәркәс Вәхитова “Иләү”гә килеп әкиәт һәм шиғырҙар һөйләгәйне. Уның яттан белгән шиғырҙары шул тиклем күп булып сыҡты, бер генә тапшырыуға һыйманы. Шуға күрә, беҙ Нәркәсте тағы ла саҡырҙыҡ.

25.05.2017

Йәш балтырғандың япрағы менән көпшәһе ашарға яраҡлы. Халҡыбыҙ йолаһы буйынса, элекке заманда яҙ етеү менән кәм тигәндә 3 тапҡыр балтырған өйрәһен ашар булғандар. Тәмле лә, шифалы ла үҫемлек ул.  Балтырғанда С витамины күп. Тамырынан әҙерләнгән төнәтмә ашҡаҙан-эсәк ауырыуҙарынан дауа. Аяҡ-ҡул һыҙлағанда  балтырған япрағын эҫе һыуҙа бешекләп, төнгөлөккә һыҙлаған урынға япҡандар.

Малайҙар, ҡыҙҙар, беҙ бөгөн балтырған йыйырға барған малайҙар хаҡында "Ер сиге" тигән хикәйә тыңлайбыҙ. Хикәйәне Гөлнур Яҡупова  инәйегеҙ яҙған.

                                          

24.05.2017

Ҡамыр батыр күҙгә күренмәҫ хәйләкәр дейеүҙе табырға, дошманға ҡаршы бергәләп һуғышҡа сығырлыҡ ир-егеттәр  эҙләргә, тип юлға сыға. Юлында уға Уғатыр батыр, Йүгерек батыр, Ертыңлар батыр һәм Күлуртлар батыр тап була. Дейеүгә ҡаршы бергәләп көрәшергә ҡарар итәләр.

 Артабан ниндәй мажараларға осраған икән батырҙар. Әйҙәгеҙ, тыңлайыҡ.

23.05.2017

Халҡыбыҙ борон  замандан йылҡы ҡараған. Батырҙар атҡа атланып, ил һаҡларға яуға сапҡан. Ир-егеттең күңелендә ейәрле-йүгәнле ат ятыр, ат – ир ҡанаты тип юҡҡа ғына әйтмәгәндәр бит.

Шифалы ҡымыҙҙы ла бейә һөтөнән яһайҙар. Ат – дөйөм атама. Бейә тип ҡолонлай торған атҡа әйтәләр.

Тимәк, бейә - әсәй ат.  Атай ат айғыр тип атала. Айғыр - ат өйөрөнөң башында йөрөй. Тағы ла ҡолонламаған бейәне байтал  тип йөрөтәләр. Яҡшы аттарҙы арғымаҡ тиҙәр. Төҫтәре буйынса ла төрлөсә йөрөтәләр аттарҙы. Мәҫәлән, турат, алмасыбар. Йөрөштәре буйынса ла айыралар. Мәҫәлән, саптар, юртаҡ.

Ҡамыр батырҙың аты башта тай булған. Эйәр һалғас, ҡонанға әйләнгән. Башҡорттарҙа аттарҙы йәшенә ҡарап та төрлөсә йөрөтәләр.1 йәшкә тиклем – ҡолон, 1-2 йәштәгеһен – тай, 3-тәгеһен – ҡонан, ҡонажын, 4 – тәгеһен – д...

22.05.2017

Китаптың ҙур тарихы бар. Иң башта яҙыусы үҙ башында тыуған әҫәрҙәрен ҡағыҙға теркәй. Был ҡулъяҙма тип атала. Уны элек ҡулдан яҙғандар, шунан яҙыу машинкаһында баҫҡандар, хәҙер компьютерҙа. Яҙыусы ҡулъяҙманы нәшриәткә алып килә. Унда мөхәррир тигән кеше яҙыусыға китап матурыраҡ, яҡшыраҡ сыҡһын өсөн төрлө кәңәштәр бирә. Корректорҙар хаталарын төҙәтә. Рәссамдар һүрәттәр менән биҙәй.

Китаптарҙы типографияларҙа ҙур ҡағыҙ биттәрендә махсус машинкалар ярҙамында баҫалар. Ләкин гел шулай булмаған. Әйҙәгеҙ, бәләкәстәрем, тарихҡа күҙ һалайыҡ.

Кешеләр 6 мең йыл элек яҙырға өйрәнгән. Ә ҡағыҙ яһарға ни бары шунан алып 4 мең йыл уҙғас ҡына өйрәнгәндәр.

Ә ҡағыҙ юҡ саҡта ташҡа яҙғандар.Тәүтормош кешеләре мәмерйәләрҙә йәшәгән һәм уларҙың стеналарына һүрәттәр төшөргән. Улар әлегә тиклем һаҡланған. Башҡорт...

17.05.2017

Эттәр – һалдаттарҙың тоғро ярҙамсыһы. Бигерәк тә һуғыш ваҡытында уларҙың  әһәмиәте ҙур булған. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас,  Совет Армияһында хеҙмәт иткән һалдаттар менән эттәр ҙә яуға киткән.

Улар мина эҙләгән. Мина эҙләүсе эттәрҙе сапер эттәр тип йөрөтәләр. Эттәр, шулай уҡ, фронттың алғы һыҙығына боеприпастар ташыған, кәрәкле документтар алып барған.

Эттәр  дошман танкыларын шартлатҡан. Һуғышта уларҙы һаҡсы итеп тә ҡулланғандар.

Санитар эттәр булған. Улар яралы һалдаттарҙы бик тиҙ эҙләп тапҡан һәм яу яланынан һөйрәп алып сыҡҡан йә, тауыш биреп, шәфҡәт туташын саҡырған.

Шулай итеп, дуҫтарым, Совет Армияһында һуғыш осоронда бөтәһе 700 меңдән ашыу эт ҡатнашҡан һәм меңләгән һалдатты үлемдән һаҡлап алып ҡалған. Шуға ла уларҙы “дүрт аяҡлы һалдат” тип йөрөткәндәр.

Хәҙерге з...

16.05.2017

Ҡарр! Ҡарр! Ҡарр!

Ҡарға бутҡаһына барр!

Ҡарр! Ҡарр! Ҡарр!

Ҡарғатуйға барр, барр, барр!

Ҡарғатуйға бармағандың

Күңеле булыр тарр, тарр!

Ҡарғатуйға барр, барр!

Һөлгө йыям, күрегеҙ,

Һеҙ ҙә бүләк бирегеҙ.

Аллы-гөллө һөлгө тағып,

Ҡарғатуйға килегеҙ!

Бәләкәс дуҫтарым, беҙ бөгөн халҡыбыҙҙың  яҙ байрамдарының береһе - Ҡарға бутҡаһы хаҡында һөйләшәбеҙ. Ошо хаҡта Фәйрүзә Фәтҡуллина апай яҙған хикәйәне һәм Фәрзәнә Ғөбәйҙуллина апай ижад иткән шиғырҙарҙы тыңлайбыҙ

15.05.2017

Бәләкәс дуҫтарым, беләһегеҙме, сәскәләр ҙә илай. Тик өнһөҙ генә илай улар. Үҫемлектәр барыһын да һиҙә, эргәһенә килгән кешенең яҡшы күңеллеме, әллә насармы икәнен тоя икән. Бына муйылдар ҙа сәскә атты. Күптәр был хуш еҫле сәскәләрҙе ағастың ботағы менән һындырып алырға ярата. Дуҫтар,оҙон һыуыҡ ҡышты еңеп сыҡҡас, әйҙә, шатланып сәскә атыһын муйылдар. Өҙмәйек, һындырмайыҡ уларҙы.

12.05.2017

Май айы - тәбиғәттең иң матур, саф һәм таҙа сағы. Бөрөнән яңы сыҡҡан япраҡтар ялтыр, йомшаҡ.

Уларҙы ыуыҙ япраҡтар тип йөрөтәләр.

Май айын беҙҙең ата-бабаларыбыҙ һабанай тип йөрөткән, сөнки был айҙа баҫыуҙарҙа эш ҡайнай, баҡса ултырталар. Май айын байрамдар айы тип тә әйтәләр. Сөнки май айында беҙ 1 май – Яҙ һәм хеҙмәт байрамын, ә 9 майҙа Еңеү көнөн билдәләйбеҙ.

Бөгөн беҙ Зарема Әхмәтйәнова апайығыҙ яҙған «Кем ул май?» тигән әкиәт тыңлайбыҙ.

11.05.2017

Ҡаты әйбергә бәргәндә туп һикерә һәм “туп” иткән тауыш сығара. Төрки халыҡтарҙа “топ” тип йөрөтәләр, был “шар” тигәнде аңлата.

Туп уйнарға борондан яратҡандар. Мәҫәлән, Боронғо Ҡытайҙа ике мең йыл элек  хәрбиҙәр бер-береһенә ҡаршы  туп тибеп күнекмәләр яһаған.Шулай уҡ ҡытай ҡыҙҙары ла туп тибеп уйнарға яратҡан.

Боронғо Грецияла һәм Римдә  егеттәр һәм ҡыҙҙар кәүҙәләре матур булһын өсөн туп уйнарға тейеш булған.

Туп - бөтә халыҡтарҙың да яратҡан уйынсығы булған. Боронғо Грецияла, Римдә һәм Мысырҙа тупты хатта хөрмәт иткәндәр.Сөнки туп ҡояш кеүек түңәрәк. Шулай булғас, ул тылсымлы көскә эйә тип ышанғандар.

Ә Америка индеецтары өсөн туп уйынсыҡ булмаған, уға Ҡояшты, Айҙы һәм Ерҙе һынландырыусы изге әйбер тип ҡарағандар.

Башҡорттар тупты ағастан ҡырып яһағандар. Хал...

10.05.2017

Кәкүк ситеге орхидеялар ғаиләһенән. Сәскәләре лә оҡшаш. Тик кәкүк ситеге бер һабаҡта берәр генә сәскә ата.Элегерәк күп итеп йыйғандар ҙа шуға улар бөтә яҙған, һирәк кенә осрай. Кәкүк ситеге «Ҡыҙыл китап»ҡа индерелгән.

Юғала барған үлән- сәскә, ағастар, ҡоштар, бөжәктәр һәм башҡа тереклек «Ҡыҙыл китап» тип аталған китап биттәренә теркәлә. Уның һәр бите кешеләрҙе миһырбанлыҡҡа өндәй, беҙҙе бар иткән тәбиғәткә һаҡсыл ҡарарға саҡыра.

Гөлнур Яҡупова апайығыҙ ижад иткән «Кәкүк ситеге» тигән әкиәтте, әйҙәгеҙ, бәләкәс дуҫтарым, бергәләп тыңлайыҡ. 

 

05.05.2017

Оҙаҡламай күркәм байрам - Еңеү көнө етә. Бәләкәс дуҫтарым, олатай-өләсәйҙәребеҙ беҙ тыныс йоҡлаһын өсөн, ил өҫтөндә шатланып көлгән балалар тауышы тынмаһын тип,  ҙур ғәрәсәткә ҡаршы сыҡҡан һәм еңеү яулаған. Ә беҙ шул еңеүҙең ҡәҙерен белеп, матур итеп йәшәйек.

Малайҙар, ҡыҙҙар, ветеран олатай-өләсәйҙәрҙе  хөрмәт итәйек, ҡәҙерләйек, уларға ярҙам итеп торайыҡ.

Беҙ бөгөн Гүзәл Ситдиҡова өләсәй ижад иткән "Ҡарт олатай иҫтәлеге" тигән хикәйә тыңлайбыҙ.

04.05.2017

Башҡорттар элек-электән иген үҫтергән: бойҙай, арпа, һоло, киндер сәскән улар. Ә яҙғы сәсеүҙән һуң гөрләтеп һабантуй байрамы уҙғарғандар.

Агроном – юғары белемле ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Ул баҡсасылыҡ, баҫыусылыҡ бөтә нәмәне лә белә. Ә бына  «Өс ҡарбуз орлоғо» тигән үзбәк халыҡ әкиәтендәге ҡарбуздар ябай булмаған. Әйҙәгеҙ, тыңлайыҡ.

03.05.2017

Ҡайын ағасының һуты бик файҙалы. Тик уны йыйғанда ағас менән һаҡ тотонорға кәрәк. Һутты бәләкәй, йәш ағастарҙан йыйырға ярамай, сөнки улар ҡорой. Ҙур булып үҫкән көслө ағастарҙың ғына һыуын алырға була. Тик унда ла ағастың ҡабығында бәләкәй генә тишек быраулап. 

Ҡайын һутын элекке замандарҙан уҡ ҡулланғандар. Унда В6, В12 витаминдары күп. В6 - кешенең нервылары өсөн файҙалы, В12 - ҡанда гемоглабин яһауҙа ҡатнаша, матдәләр алышыныуҙа булышлыҡ итә. Ҡайын һыуы ашҡаҙан, бауыр өсөн дә бик шифалы. Матурлыҡ өсөн дә файҙалы - бит тиреһе майлы булһа, ҡайын һуты менән йыуалар, яҙғыһын биткә сыҡҡан пигмент таптарын, һипкелдәрҙе бөтөрә. Ҡайындың бөрөләре лә, япраҡтары шифалы. Бөрөләре яраларҙы уңалта. Япрағынан миндек яһайҙар. Мунсала ҡайын япрағынан яһалған миндек менән сабынһаң, тәндәр еңеләйеп...

02.05.2017

 

Яҙын умырзая, үгә инә үләне, бәпембә, һөтлөгән, кәзә һаҡалы кеүек үҫемлектәр иң тәүгеләрҙән булып сыға. Һөтлөгән менән кәзә һаҡалы ашарға яраҡлы.

Кәзә һаҡалының нисек килеп сығыуы хаҡында Фәрзәнә Ғөбәйҙуллина апайығыҙ бик ҡыҙыҡ әкиәт яҙған. Әйҙәгеҙ, бәләкәстәр, бергәләп тыңлайыҡ.

 

 

28.04.2017

Бәпембәләр - бәләкәй генә ҡояштар. Бәпембәләр сәскә атҡан ваҡытта тирә-яҡ яҡтырып, йылылыҡ бөркөп торғандай. Үҙәре лә бит йомшаҡ ҡыналар. Ә мин бәпкәгә оҡшатам уларҙы. Йомортҡанан яңы сыҡҡан себештәр ҙә бәпембәгә оҡшаған.

Рәсимә Ураҡсина апайығыҙҙың бәпембә хаҡында бик ҡыҙыҡлы әкиәте бар. Әйҙә, бәләкәстәр, бергәләп тыңлайыҡмы?

 

 

27.04.2017

Ҡарлуғастар ғүмерҙәренең күпселек өлөшөн һауала уҙғара, ергә улар бик һирәк төшә. Атлап йөрөргә улар бөтөнләй яратмай тиһәң дә була. Улар осоп барышлай бөжәктәрҙе эләктереп алып ашайҙар, һыу эсәләр, хатта осҡан ыңғайы йоҡлап та алалар.

Донъяла ҡарлуғастың 120 төрө бар. Беҙҙең илебеҙҙә унға яҡын төрө йәшәй. Шуларҙың иң билдәлеләре ҡала, ауыл һәм яр ҡарлуғастары. Ҡышҡылыҡҡа йылы яҡтарға осоп китәләр.

Кешеләр элек-электән бик яратҡан был ҡоштарҙы. Боронғо Мысырҙа уны аллаларҙың изге ҡошо тип һанағандар, ә Ҡытайҙа әгәр ҙә берәй кемдең өйөнөң ҡыйығына ҡарлуғас оя ҡорһа, был йортта оҙаҡламай туй буласаҡ һәм уларҙың бик күп балалары тыуасаҡ тип ышанғандар. Эстония тигән илдә аҡсаға ҡарлуғас һүрәте һуғылған. Ә беҙҙең илдә ҡарлуғастарҙы яҡшы хәбәр алып килеүсе ҡош тип йөрөтәләр. Шулай уҡ...

25.04.2017

Күп хайуандар ер соҡой, ә һуҡыр сысҡан улар араһында иң оҫтаһы. Һин әйтмешләй, чемпион. Һуҡыр сысҡан, бөжәк ашаусы иҫ киткес хайуан: ул бөтә ғүмерен ер аҫтында уҙғара. Ер аҫты юлдарын үҙенең  осло башы менән киңәйтә һәм көрәк кеүек тәпәйҙәре менән ерҙе алып ташлай. Йомшаҡ һәм ҡыҫҡа ғына йөнө уға алға ла, артҡа ла йөрөргә ярҙам итә.Соҡоп барған юлы буйлап һуҡыр сысҡан алға бара. Әгәр ҙә артҡа китергә кәрәк булһа, ул борола алмай, шуға ла артҡы яҡҡа шыуышырға кәрәк була. Хайуандарҙың йөнө бер йүнәлештә үҫә. Ә һуҡыр сысҡанда уларҙың йүнәлеше юҡ. Ниндәй  яҡҡа бара, шул яҡҡа ята.

Һуҡыр сысҡан һалған ер аҫты юлдары йөҙәр метрға һуҙыла. Унда йоҡо бүмәһе лә, һунар итер өсөн оҙон-оҙон коридорҙары ла була. Йоҡо бүлмәһенә ҡоро үлән, япраҡ, мүк түшәп сыға. Ҡурҡыныс тыуа ҡалһа тип, йәшерен  сығыу урын...

24.04.2017

Кешеләр йыш ҡына тәлмәрйен менән әрмәндене бутай. Улар икеһе лә ер-һыу хайуаны. Тимәк, ҡоро ерҙә лә, һыуҙа ла йәшәйҙәр. Тышҡы ҡиәфәттәре лә оҡшаш.

Тәлмәрйендең аяҡтары оҙон һәм йыраҡҡа һикерә ала.Шәп итеп йөҙөп йөрөй. Тиреһе шыма, күп осраҡта һорғолт йәки  йәшел була.  Ә әрмәнде һоро төҫтә һәм тиреһе ҡутырлы. Күберәк ҡоро ерҙә йәшәй һәм бик насар йөҙә. Мәтеле тупраҡҡа күмелеп ултырырға ярата. Тәлмәрйен дә, баҡа ла йомортҡаларын һыуға һала. Ваҡыты еткәс уларҙан сүмесбаштар сыға. Үҫеп еткәс, әрмәнделәр ҡоро ергә сыға, ә тәлмәрйендәр һыуҙа йәшәүен дауам итә.

Ҡышҡылыҡҡа тәлмәрйен дә, әрмәнде  лә  мәтегә күмелеп ҡатып ҡала. Был ваҡытта уларҙың хатта йөрәге лә туҡтап тора.

Тәлмәрйендәр ҙә, әрмәнделәр ҙә  бик файҙалы хайуандар, сөнки улар баҡсаларҙа йәшәгән төрлө ҡоротҡос бөжәктәр...

21.04.2017

Ҡушамат тағыу, исем аташыу, үсекләшеү электән килгән. Ләкин үсекләшкәндә иптәшеңде кәмһетергә ярамай. Әгәр ул үпкәләй икән, былай шаярыу урынһыҙ. Беҙ бөгөн тыңлаясаҡ Гөлсирә Шафиҡова апай яҙған "Әтәстән нисек ҡотолдоҡ" тигән хикәйәлә лә һүҙ исем аташыу, үсекләшеү хаҡында бара. Әйҙәгеҙ, бергәләп тыңлайыҡ.

Страницы

тура ЭФИР

Online 128 КБитс/с

105.5 FM

Аудио ағым

әле эфирҙа


Һауа торошо (Өфө)

төндә -13..-15°C
иртән -10..-12°C
көндөҙ -9..-11°C
кис -10..-12°C
www.gismeteo.ru
Текста орфографик хата:
Хата тураһында хәбәр итеү өсөн “Хата тураһында хәбәр итегеҙ” төймәһенә баҫығыҙ. Шулай уҡ һеҙ хәбәргә комметарий өҫтәй алаһығыҙ.