Беҙҙең проекттар

20.04.2017

Башҡорт халҡы борон-борондан ҡуй, һарыҡ тотҡан. Ите табынға ризыҡ булһа, тиреһенән йылы тун һәм бүрек теккәндәр, йөнөнән аяҡ-ҡулға бейәләй, ойоҡбаштар бәйләгәндәр. Тағы ла һарыҡ йөнөнән тула баҫҡандар. Тула тип өй шарттарында яһалған буҫтауҙы әйтәләр. Был ауыр һәм күмәк кеше эшләй торған эш. Шуға күрә тула баҫыу өсөн өмәгә әтер булғандар. Күк, зәңгәр төҫкә буялған туланан сәкмән теккәндәр. Уны яҙын-көҙөн еңел пальто урынына кейгәндәр. Һарыҡ йөнөнән иләнгән ептәрҙән бик матур балаҫтар ҙа һуғалар. Аҫалы балаҫ тип атала. Аҫалы балаҫ һуғыу серҙәрен Факиһа Туғыҙбаева инәйегеҙ бик матур итеп үҙенең хикәйәһендә тасуирлаған. Тыңлайыҡ.

18.04.2017

Ҡыйыҡтан тып-тып тамсылар тама. Ҡар көндән-көн аҙая. Ә  ҡояш нурҙары шундай яҡты, сағыу. Урамда эй рәхәт. Урамға сыҡһаң, өйгә кире инге килмәй . Яҙ килде бит, яҙ! Ә яҙ ҡайҙан килә һуң? Ҡоштар кеүек йылы яҡтанмы? Дуҫтар, һеҙҙең шул турала уйлағанығыҙ бармы? Әйҙәгеҙ, яуапты Әлфиә исемле ҡыҙыҡай менән бергәләп эҙләйек.

 

14.04.2017

Илебеҙҙә иң күренеклеһе Урал тауҙары. Улар төнъяҡтан көньяҡҡа табан бөтә ил аша һуҙылған. Элек Уралды Рус еренең таш билбауы тип йөрөткәндәр, сөнки ул илдең Европа өлөшөн Азия өлөшөнән айырып тора. Урал тауҙары бейек түгел. Ләкин ул элек-электән сығағылған ҡаҙылма байлыҡтары менән данлыҡлы. Бигерәк тә ғәжәп матур малахит һәм ҡиммәтле аҫылташ – зөбәржәт билдәле.

Ирәмәл – Көньяҡ Уралдың иң матур тауы. Бейеклеге буйынса икенсе урында тора. Уның бейеклеге – 1582 метр. Беренсе урында – Ямантау – 1640 метр. Ирәмәл – элек-электән изге тау йәки ырымлы тау тип йөрөтөлгән. Ирәмәлгә менеп етһәң, бар арыу-талыуҙарың юҡҡа сыға. Уны кешегә көс биреүсе имле тау тип һанағандар. Яҡын-тирәлә йәшәүсе кешеләр хатта Ер кендеге тип уйлағандар уның тураһында.

Ҡайһы бер ғалимдар Ирәмәл һүҙенең килеп сығышын боронғо...

12.04.2017

1961 йылдың 12 апрелендә Юрий Гагарин космосҡа юл аса. Ә уға тиклем эттәрҙе генә осороп ҡарағандар. 1957 йылдың 3 ноябрендә Ер орбитаһына Лайка исемле этте ултыртып, "Юлдаш-2" тигән космос карабы сығарыла. Үкенескә ҡаршы, Лайка кире әйләнеп ҡайтмай. Шунан һуң Белка һәм Стрелка исемле эттәрҙе осоралар. Улар иҫән-һау әйләнеп ҡайта. Эттәр өсөн эшләнгән ракеталар кер машинаһы ҙурлыҡ ҡына булған.

Беҙҙең атай-олатайҙар йондоҙҙар менән борон-борон ҡыҙыҡһынған. Башҡорт өс нәмәне белергә тейеш тигән улар: халҡының тарихын, ижадын һәм йондоҙҙарҙы. Йондоҙҙарға арнап әкиәттәр, йырҙар, легендалар сығарғандар. Бөгөн беҙ Етегән йондоҙ хаҡында легенданы бергәләп тыңлайбыҙ.

11.04.2017

Йәнлектәрҙең ҡышҡы тундары йылы, мамыҡтан ғына тора. Ә бына яҙғылыҡҡа улаҙың мамыҡтары ҡойола. Был ҡау ҡойоу тип атала. Йорт хайуандары ла, яҙ еткәс, ҡау ҡоя. Хатта йыландар ҙа яҙ еткәс, иҫке тунын һалып, яңыһын кейеп ала.

Беҙ бөгөн "Әрмәнде тун" тигән башҡорт халыҡ әкиәтен тыңлайбыҙ.

10.04.2017

Дуҫтарым, әйҙәгеҙ башта аҙна эсендәге көндәрҙең исемдәрен барлап алайыҡ.

Аҙнаның беренсе көнө - дүшәмбе, икенсе көнө - шишәмбе, өсөнсө көнө - шаршамбы, дүртенсе көнө - кесаҙна, бишенсе көнө - йома, алтынсы көнө – шәмбе һәм етенсе көнө йәкшәмбе тип атала.

Дуҫтарым, көн исемдәрен беҙ тиккә генә иҫкә төшөрмәнек.  Тажикстандың баш ҡалаһы ла аҙнаның бересе көнөнөң исемен йөрөтә. Дүшәнбе тип атала. Тажикстан тауҙар иле, уның 93% - тау. Уңдырышлы баҫыуҙар унда күп түгел, шуға ла икмәк иң ҡәҙерле аҙыҡ. Тажиктар бер ҡасан да икмәкте ташламай,  йөҙтүбән һалмайҙар һәм бер ҡасан да бысаҡ менән телмәйҙәр, һындырып алып ҡына ашайҙар. Беҙ бөгөн "Кукуруз бөртөгө" тигән тажик халыҡ әкиәтен тыңлайбыҙ.

06.04.2017

Бөгөн беҙҙә ҡунаҡта Шамонино ауылының “Ысыҡҡай” балалар баҡсаһына йөрөгән Нәркәс Вәхитова.

Хәтәр шәп ҡыҙыҡай булып сыҡты 4 йәшлек Нәркәс Вәхитова. Беҙгә ул әкиәттәр, шиғырҙар һөйләне. Үҙе менән бик күп рәсемдәрен дә алып килгәйне. Һүрәттәре сағыу, мәғәнәле: уларҙа матур-матур өйҙәр, сәскәләр, ата-әсәһе, туғандары, үҙе төшөрөлгән.  Киләсәктә беҙ уның һау-сәләмәт булып үҫеүен, бәхетле булыуын теләйбеҙ.

05.04.2017

Китаптың ҙур тарихы бар. Иң башта яҙыусы үҙ башында тыуған әҫәрҙәрен ҡағыҙға теркәй. Был ҡулъяҙма тип атала. Уны элек ҡулдан яҙғандар, шунан яҙыу машинкаһында баҫҡандар, хәҙер компьютерҙа. Яҙыусы ҡулъяҙманы нәшриәткә алып килә. Унда мөхәррир тигән кеше яҙыусыға китап матурыраҡ, яҡшыраҡ сыҡһын өсөн төрлө кәңәштәр бирә. Корректорҙар хаталарын төҙәтә. Рәссамдар һүрәттәр менән биҙәй.

Китаптарҙы типографияларҙа ҙур ҡағыҙ биттәрендә махсус машинкалар ярҙамында баҫалар. Ләкин гел шулай булмаған. Әйҙәгеҙ, бәләкәстәрем, тарихҡа күҙ һалайыҡ.

Кешеләр 6 мең йыл элек яҙырға өйрәнгән. Ә ҡағыҙ яһарға ни бары шунан алып 4 мең йыл уҙғас ҡына өйрәнгәндәр.

Ә ҡағыҙ юҡ саҡта ташҡа яҙғандар.Тәүтормош кешеләре мәмерйәләрҙә йәшәгән һәм уларҙың стеналарына һүрәттәр төшөргән. Улар әлегә тиклем һаҡланған. Башҡорт...

04.04.2017

Дуҫтарым, кешенең тормошо көҙгө менән тығыҙ бәйләнгән. Иртән торғас, көҙгөнән ҡарап сәс тарайбыҙ, хатта теште көҙгөнән ҡарап таҙартабыҙ, атайҙар көҙгөгә ҡарап ҡырына, әсәйҙәр биҙәнә. Бөгөнгө тапшырыу көҙгө хаҡында.

Ғалимдар әйтеүенсә, көҙгө бынан 7 мең йыл элек барлыҡҡа килгән. Тик боронғо көҙгөләр хәҙерге кеүек быяланан булмаған. Иң боронғолары таштан, шунан ышҡып ялтыратылған металдан яһалған. Мәҫәлән, алтындан, көмөштән, ҡурғаштан, баҡырҙан көҙгөләр яһағандар. Шулай ҙа иң боронғо көҙгөнө Төркиәлә тапҡандар. Обсидиан тигән таштан яһалған ул. Ул көҙгөгә 7 мең 500 йыл тиҙәр ғалимдар. Металдан яһалған көҙгөләр бик асыҡ күрһәтмәгән. Уларҙы бер туҡтауһыҙ ялтыратҡансы ышҡып торорға кәрәк булған, сөнки тиҙ арала тоноҡланғандар. Көҙгөләр бик ҡиммәт торған.

1279 йылда Джон Пекам тигән кеше нисек и...

03.04.2017

Тире аҫтында һөйәктәр һәм мускулдар урынлашҡан. Һөйәктәр кешенең һөлдәһен тәшкил итә. Уның әһәмиәте ҙур - буй-һынды тотоп тора, эске ағзаларҙы зарарланыуҙан һаҡлай. Мәҫәлән, баш һөйәге - баш мейеһен, ә умыртҡа һөйәге - умыртҡа һөйәген. Ә мускулдар беҙҙең кәүҙәне хәрәкәтләндерә. Һөлдә һәм мускулдар кешенең терәк-хәрәкәт системаһын барлыҡҡа килтерә.

Шуның өсөн кәүҙәнең торошон бала саҡтан тәрбиәләргә һәм ябай ғына ҡағиҙәрҙе үтәргә кәрәк: өҫтәл артында тура ултырырға, йөрөгәндә кәкрәймәҫкә, ауыр күтәрмәҫкә.

30.03.2017

Беҙҙе күҙгә күренмәгән бактериялар уратып алған. Улар хатта кешенең  үҙендә лә була. Араларында файҙа килтереүселәре лә, зыян итеүселәре лә бар. Мәҫәлән, файҙа килтереүсе бактериялар һөттән кефир яһай, икмәк әсетә. Ә ҡайһы берҙәре кешене сирләтергә мөмкин. Мәҫәлән, тамаҡты шештерә. Ул ангина була.

Тағы ла күҙгә күренмәгән вирустар була. Улар бактериянан да бәләкәй һәм үҙ аллы йәшәй алмай. Шуның өсөн кеше организмына кереп урынлаша ла, шунда йәшәй, үрсей башлай. Вирустар үрсегән ваҡытта  ағыу бүлеп сығара  һәм кешенең сәләмәтлеген ҡаҡшата, ауырыта. Тимәк, вирус – ауырыу тыуҙырыусы була.

Ауырыу тыуҙырыусы вирус һауа аша йоғорға мөмкин. Тағы ла йыуылмаған емештәр ашаһаң, ҡулыңды йыумаһаң да вирус эләктереүең бар.

Вирус йоҡмаһын өсөн нимә эшләргә кәрәк? Был ҡағиҙәләр ябай ғына : әгә...

29.03.2017

Ҡулға себеш сығамы? Балалар ҡулдарын йыумаһа, өлкәндәр шулай тип ҡурҡыта. Һалҡында бейәләй кеймәй йөрөһәң, яҙын һыуыҡ һыу, батҡаҡ менән уйнаһаң, ҡул тиреһе ҡороп, ярыла башлай. Шул саҡта ҡулыңа себеш сыҡҡан, тиҙәр ҙә инде.  "Себеш" сыҡмаһын өсөн ҡулды тәрбиәләп торорға кәрәк: урамдан кергәс, һабынлап йыуырға; ваҡытында тырнаҡтарҙы ҡырҡырға, оҙон тырнаҡ аҫтына бысраҡ тула, микробтар йыйыла; тиреһе ҡоро булһа, ҡулдар өсөн махсус сығарылған кремдар менән майларға. Шул ҡағиҙәләрҙе үтәһәгеҙ, ҡулдарығыҙ һәр ваҡыт матур булыр, бәләкәс дуҫтарым.

Беҙ бөгөн "Кемдең ҡулы матурыраҡ?" тигән һинд халыҡ әкиәтен тыңлайбыҙ.

28.03.2017

Бер йылда 12 ай. Яҙ айҙары: март, апрель, май. Шунан йәй айҙары килә: июнь, июль, август. Шунан килә көҙ: сентябрь, октябрь, ноябрь. Көҙҙән һуң ҡыш була: декабрь, ғинуар, февраль.

Бәләкәс дуҫтарым, әле яҙ миҙгеле. Ҡар ирей. Ул гөрләүек булып аҡҡанда шундай матур тауыш сыға. Әйтерһең,  ҡыш буйы ҡар булып бер урында ятҡан тамсылар шатланып күңелле йыр башлай. Улар йырлай-йырлай йүгереп барып, йылғаға ҡушыла. Ә йылға – диңгеҙгә. Шунан быу булып һауаға күтәреләләр ҙә болот булып артабын сәйәхәт итәләр.  Йәйен – ямғыр, ә ҡышын  тағы ҡар булып яуалар. Был – тәбиғәттә һыу әйләнеше тип атала.

Бөгөн беҙ "Апрель мартҡа нисек ҡунаҡҡа барған" тигән әкиәт тыңлайбыҙ.

27.03.2017

Ҡыйыҡтан тып-тып тамсылар тама. Ҡар көндән-көн аҙая. Ә  ҡояш нурҙары шундай яҡты, сағыу. Урамда эй рәхәт. Урамға сыҡһаң, өйгә кире инге килмәй . Яҙ килде бит, яҙ! Ә яҙ ҡайҙан килә һуң? Ҡоштар кеүек йылы яҡтанмы? Дуҫтар, һеҙҙең шул турала уйлағанығыҙ бармы? Әйҙәгеҙ, яуапты Әлфиә исемле ҡыҙыҡай менән бергәләп эҙләйек.

 

24.03.2017

Тарихи мәғлүмәттәргә ҡарағанда, футболға оҡшаған уйындар борондан булған. Мәҫәлән, Боронғо Ҡытайҙа ике мең йыл элек  хәрбиҙәр бер-береһенә ҡаршы  туп тибеп күнекмәләр яһаған.

Шулай уҡ ҡытай ҡыҙҙары ла туп тибеп уйнарға яратҡан.

Боронғо Грецияла, Римдә  егеттәр һәм ҡыҙҙар кәүҙәләре матур булһын өсөн туп уйнарға тейеш булған. Туп тибеп уйнаған  егет  һыны төшөрөлгән боронғо һауыт- амфора Афина ҡалаһында музейҙа һаман да һаҡлана.

Шулай ҙа футболдың тыуған иле - Англия тиҙәр. Ун икенсе быуатта баҙар майҙандарында, урамдарҙа  ябай халыҡ футбол уйнарға яратҡан. Уйынсылар һаны хатта 100 кешенән артып киткән.  Уйында бер ҡағиҙә лә булмаған:  тупты  тоторға ла, тибергә лә яраған. Туп өсөн талашып, һуғышып та киткәндәр, хатта аяҡ-ҡулдары һынған осраҡтар  булған. Баҙар майҙанында  һатыу и...

23.03.2017

Биҙәүестәр борондан ҡалған ҡомартҡы. Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары бармаҡтарҙы, ҡулды биҙәүгә әүәҫ булған. Бармаҡтарға көмөштән йәки алтындан һуғылған балдаҡ, ҡашлы йөҙөк, шулай уҡ ҡулға көмөш беләҙек кейгәндәр.  Йөҙөк ҡашы аҡыҡ, фирүзә, ҡыҙыл яҡут, гәүһәр, йәшмә, гәрәбә, гәлсәр, алмас һәм башҡа таштарҙан торған. Башҡорт халҡы алтынға ҡарағанда көмөштө нығыраҡ баһалаған. Көмөш шифалы, ҡот килтерә, тип ышанғандар.

Бөгөн "Аҡъял батыр" тигән башҡорт халыҡ әкиәтенең аҙағын тыңлайбыҙ, бәләкәс дуҫтарым.

 

22.03.2017

Ут менән һыу дуҫлашамы? Был хаҡта бөгөнгө тапшырыуҙы тыңлағас белерһегеҙ, бәләкәс дуҫтарым. Шулай уҡ бөгөн беҙ "Аҡъял батыр" тигән башҡорт халыҡ әкиәтен тыңлайбыҙ.

21.03.2017

Сыйырсыҡ, сыйырсыҡ,

Ояңдан осоп сыҡ!

Оҡшаһа был өйөң,

Түгелһен моң-көйөң.

 

Ҡошсоғом сыҡты ла,

Ҡанаттарын ҡаҡты ла,

Һоҡланды ояға,

Таң ҡалды донъяға.

 

 

Йәм-йәшел болонда

Бер ғәмһеҙ ҡолондай

Ул кешнәп ебәрҙе,

Кәйефен күтәрҙе.

 

Ул һайрай мең телдә

Булғанға күп илдә.

Дәртләнә, һөйөнә,

Ҡайтҡанға өйөнә. 

 

Шулай тип яҙған сыйырсыҡ тураһында халыҡ шағиры Рәми Ғарипов. Малайҙар, ҡыҙҙар, бөгөн мин һеҙгә сыйырсыҡ хаҡында һөйләйем.

17.03.2017

Сафуан Әлибай сабыйҙай күңелле шағир. Балаларға ижад итеү өсөн үҙеңә лә бала күңелле булыу зарур. Бөгөн, бәләкәс дуҫтарым, Сафуан Әлибай олатайҙың һеҙҙең өсөн яҙған әкиәтен һәм шиғырҙарын тыңлайбыҙ. Уның шиғырҙарын "Тылсымлы шар" тигән китабынан уҡырға була.

15.03.2017

Беҙ бөгөн, бәләкәс дуҫтарым, мөхәббәт хаҡында һөйләшәбеҙ. Ике йән эйәһе: егет менән ҡыҙ бер-береһен эҙләп таба, араларында мөхәббәт уты тоҡана. Улар  ғаилә ҡороп, нәҫелдәрен дауам итә. Атай менән әсәй балаларын тәрбиәләп, ҡурсалап, яратып үҫтерә. Был  ата-әсә-бала мөхәббәте тип атала. Ә ғаиләләрҙән тотош ил барлыҡҡа килә. Кешеләр үҙе йәшәгән илде яратырға, һаҡларға, яҡларға бурыслы.Бына беҙҙең олатайҙар илде һаҡлап, яуға сыҡҡан. Күптәр һәләк булған. Ләкин илен дошманға бирмәгән. Был – Ватанға булған һөйөү.

Бөгөн беҙ Тәскирә Даянованың "Аҡсәскә" тигән әкиәтен тыңлайбыҙ.

 

Страницы

тура ЭФИР

Online 128 КБитс/с

105.5 FM

Аудио ағым

әле эфирҙа


Һауа торошо (Өфө)

көндөҙ -16..-18°C
кис -18..-20°C
төндә -14..-16°C
иртән -19..-21°C
www.gismeteo.ru
Текста орфографик хата:
Хата тураһында хәбәр итеү өсөн “Хата тураһында хәбәр итегеҙ” төймәһенә баҫығыҙ. Шулай уҡ һеҙ хәбәргә комметарий өҫтәй алаһығыҙ.