Беҙҙең проекттар

04.04.2017

Дуҫтарым, кешенең тормошо көҙгө менән тығыҙ бәйләнгән. Иртән торғас, көҙгөнән ҡарап сәс тарайбыҙ, хатта теште көҙгөнән ҡарап таҙартабыҙ, атайҙар көҙгөгә ҡарап ҡырына, әсәйҙәр биҙәнә. Бөгөнгө тапшырыу көҙгө хаҡында.

Ғалимдар әйтеүенсә, көҙгө бынан 7 мең йыл элек барлыҡҡа килгән. Тик боронғо көҙгөләр хәҙерге кеүек быяланан булмаған. Иң боронғолары таштан, шунан ышҡып ялтыратылған металдан яһалған. Мәҫәлән, алтындан, көмөштән, ҡурғаштан, баҡырҙан көҙгөләр яһағандар. Шулай ҙа иң боронғо көҙгөнө Төркиәлә тапҡандар. Обсидиан тигән таштан яһалған ул. Ул көҙгөгә 7 мең 500 йыл тиҙәр ғалимдар. Металдан яһалған көҙгөләр бик асыҡ күрһәтмәгән. Уларҙы бер туҡтауһыҙ ялтыратҡансы ышҡып торорға кәрәк булған, сөнки тиҙ арала тоноҡланғандар. Көҙгөләр бик ҡиммәт торған.

1279 йылда Джон Пекам тигән кеше нисек и...

03.04.2017

Тире аҫтында һөйәктәр һәм мускулдар урынлашҡан. Һөйәктәр кешенең һөлдәһен тәшкил итә. Уның әһәмиәте ҙур - буй-һынды тотоп тора, эске ағзаларҙы зарарланыуҙан һаҡлай. Мәҫәлән, баш һөйәге - баш мейеһен, ә умыртҡа һөйәге - умыртҡа һөйәген. Ә мускулдар беҙҙең кәүҙәне хәрәкәтләндерә. Һөлдә һәм мускулдар кешенең терәк-хәрәкәт системаһын барлыҡҡа килтерә.

Шуның өсөн кәүҙәнең торошон бала саҡтан тәрбиәләргә һәм ябай ғына ҡағиҙәрҙе үтәргә кәрәк: өҫтәл артында тура ултырырға, йөрөгәндә кәкрәймәҫкә, ауыр күтәрмәҫкә.

30.03.2017

Беҙҙе күҙгә күренмәгән бактериялар уратып алған. Улар хатта кешенең  үҙендә лә була. Араларында файҙа килтереүселәре лә, зыян итеүселәре лә бар. Мәҫәлән, файҙа килтереүсе бактериялар һөттән кефир яһай, икмәк әсетә. Ә ҡайһы берҙәре кешене сирләтергә мөмкин. Мәҫәлән, тамаҡты шештерә. Ул ангина була.

Тағы ла күҙгә күренмәгән вирустар була. Улар бактериянан да бәләкәй һәм үҙ аллы йәшәй алмай. Шуның өсөн кеше организмына кереп урынлаша ла, шунда йәшәй, үрсей башлай. Вирустар үрсегән ваҡытта  ағыу бүлеп сығара  һәм кешенең сәләмәтлеген ҡаҡшата, ауырыта. Тимәк, вирус – ауырыу тыуҙырыусы була.

Ауырыу тыуҙырыусы вирус һауа аша йоғорға мөмкин. Тағы ла йыуылмаған емештәр ашаһаң, ҡулыңды йыумаһаң да вирус эләктереүең бар.

Вирус йоҡмаһын өсөн нимә эшләргә кәрәк? Был ҡағиҙәләр ябай ғына : әгә...

29.03.2017

Ҡулға себеш сығамы? Балалар ҡулдарын йыумаһа, өлкәндәр шулай тип ҡурҡыта. Һалҡында бейәләй кеймәй йөрөһәң, яҙын һыуыҡ һыу, батҡаҡ менән уйнаһаң, ҡул тиреһе ҡороп, ярыла башлай. Шул саҡта ҡулыңа себеш сыҡҡан, тиҙәр ҙә инде.  "Себеш" сыҡмаһын өсөн ҡулды тәрбиәләп торорға кәрәк: урамдан кергәс, һабынлап йыуырға; ваҡытында тырнаҡтарҙы ҡырҡырға, оҙон тырнаҡ аҫтына бысраҡ тула, микробтар йыйыла; тиреһе ҡоро булһа, ҡулдар өсөн махсус сығарылған кремдар менән майларға. Шул ҡағиҙәләрҙе үтәһәгеҙ, ҡулдарығыҙ һәр ваҡыт матур булыр, бәләкәс дуҫтарым.

Беҙ бөгөн "Кемдең ҡулы матурыраҡ?" тигән һинд халыҡ әкиәтен тыңлайбыҙ.

28.03.2017

Бер йылда 12 ай. Яҙ айҙары: март, апрель, май. Шунан йәй айҙары килә: июнь, июль, август. Шунан килә көҙ: сентябрь, октябрь, ноябрь. Көҙҙән һуң ҡыш була: декабрь, ғинуар, февраль.

Бәләкәс дуҫтарым, әле яҙ миҙгеле. Ҡар ирей. Ул гөрләүек булып аҡҡанда шундай матур тауыш сыға. Әйтерһең,  ҡыш буйы ҡар булып бер урында ятҡан тамсылар шатланып күңелле йыр башлай. Улар йырлай-йырлай йүгереп барып, йылғаға ҡушыла. Ә йылға – диңгеҙгә. Шунан быу булып һауаға күтәреләләр ҙә болот булып артабын сәйәхәт итәләр.  Йәйен – ямғыр, ә ҡышын  тағы ҡар булып яуалар. Был – тәбиғәттә һыу әйләнеше тип атала.

Бөгөн беҙ "Апрель мартҡа нисек ҡунаҡҡа барған" тигән әкиәт тыңлайбыҙ.

27.03.2017

Ҡыйыҡтан тып-тып тамсылар тама. Ҡар көндән-көн аҙая. Ә  ҡояш нурҙары шундай яҡты, сағыу. Урамда эй рәхәт. Урамға сыҡһаң, өйгә кире инге килмәй . Яҙ килде бит, яҙ! Ә яҙ ҡайҙан килә һуң? Ҡоштар кеүек йылы яҡтанмы? Дуҫтар, һеҙҙең шул турала уйлағанығыҙ бармы? Әйҙәгеҙ, яуапты Әлфиә исемле ҡыҙыҡай менән бергәләп эҙләйек.

 

24.03.2017

Тарихи мәғлүмәттәргә ҡарағанда, футболға оҡшаған уйындар борондан булған. Мәҫәлән, Боронғо Ҡытайҙа ике мең йыл элек  хәрбиҙәр бер-береһенә ҡаршы  туп тибеп күнекмәләр яһаған.

Шулай уҡ ҡытай ҡыҙҙары ла туп тибеп уйнарға яратҡан.

Боронғо Грецияла, Римдә  егеттәр һәм ҡыҙҙар кәүҙәләре матур булһын өсөн туп уйнарға тейеш булған. Туп тибеп уйнаған  егет  һыны төшөрөлгән боронғо һауыт- амфора Афина ҡалаһында музейҙа һаман да һаҡлана.

Шулай ҙа футболдың тыуған иле - Англия тиҙәр. Ун икенсе быуатта баҙар майҙандарында, урамдарҙа  ябай халыҡ футбол уйнарға яратҡан. Уйынсылар һаны хатта 100 кешенән артып киткән.  Уйында бер ҡағиҙә лә булмаған:  тупты  тоторға ла, тибергә лә яраған. Туп өсөн талашып, һуғышып та киткәндәр, хатта аяҡ-ҡулдары һынған осраҡтар  булған. Баҙар майҙанында  һатыу и...

23.03.2017

Биҙәүестәр борондан ҡалған ҡомартҡы. Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары бармаҡтарҙы, ҡулды биҙәүгә әүәҫ булған. Бармаҡтарға көмөштән йәки алтындан һуғылған балдаҡ, ҡашлы йөҙөк, шулай уҡ ҡулға көмөш беләҙек кейгәндәр.  Йөҙөк ҡашы аҡыҡ, фирүзә, ҡыҙыл яҡут, гәүһәр, йәшмә, гәрәбә, гәлсәр, алмас һәм башҡа таштарҙан торған. Башҡорт халҡы алтынға ҡарағанда көмөштө нығыраҡ баһалаған. Көмөш шифалы, ҡот килтерә, тип ышанғандар.

Бөгөн "Аҡъял батыр" тигән башҡорт халыҡ әкиәтенең аҙағын тыңлайбыҙ, бәләкәс дуҫтарым.

 

22.03.2017

Ут менән һыу дуҫлашамы? Был хаҡта бөгөнгө тапшырыуҙы тыңлағас белерһегеҙ, бәләкәс дуҫтарым. Шулай уҡ бөгөн беҙ "Аҡъял батыр" тигән башҡорт халыҡ әкиәтен тыңлайбыҙ.

21.03.2017

Сыйырсыҡ, сыйырсыҡ,

Ояңдан осоп сыҡ!

Оҡшаһа был өйөң,

Түгелһен моң-көйөң.

 

Ҡошсоғом сыҡты ла,

Ҡанаттарын ҡаҡты ла,

Һоҡланды ояға,

Таң ҡалды донъяға.

 

 

Йәм-йәшел болонда

Бер ғәмһеҙ ҡолондай

Ул кешнәп ебәрҙе,

Кәйефен күтәрҙе.

 

Ул һайрай мең телдә

Булғанға күп илдә.

Дәртләнә, һөйөнә,

Ҡайтҡанға өйөнә. 

 

Шулай тип яҙған сыйырсыҡ тураһында халыҡ шағиры Рәми Ғарипов. Малайҙар, ҡыҙҙар, бөгөн мин һеҙгә сыйырсыҡ хаҡында һөйләйем.

17.03.2017

Сафуан Әлибай сабыйҙай күңелле шағир. Балаларға ижад итеү өсөн үҙеңә лә бала күңелле булыу зарур. Бөгөн, бәләкәс дуҫтарым, Сафуан Әлибай олатайҙың һеҙҙең өсөн яҙған әкиәтен һәм шиғырҙарын тыңлайбыҙ. Уның шиғырҙарын "Тылсымлы шар" тигән китабынан уҡырға була.

15.03.2017

Беҙ бөгөн, бәләкәс дуҫтарым, мөхәббәт хаҡында һөйләшәбеҙ. Ике йән эйәһе: егет менән ҡыҙ бер-береһен эҙләп таба, араларында мөхәббәт уты тоҡана. Улар  ғаилә ҡороп, нәҫелдәрен дауам итә. Атай менән әсәй балаларын тәрбиәләп, ҡурсалап, яратып үҫтерә. Был  ата-әсә-бала мөхәббәте тип атала. Ә ғаиләләрҙән тотош ил барлыҡҡа килә. Кешеләр үҙе йәшәгән илде яратырға, һаҡларға, яҡларға бурыслы.Бына беҙҙең олатайҙар илде һаҡлап, яуға сыҡҡан. Күптәр һәләк булған. Ләкин илен дошманға бирмәгән. Был – Ватанға булған һөйөү.

Бөгөн беҙ Тәскирә Даянованың "Аҡсәскә" тигән әкиәтен тыңлайбыҙ.

 

14.03.2017

Берҙәмлек, ойошоп эшләү хаҡында мәҡәлдәр күп телебеҙҙә: мәҫәлән, ауыр эште күмәк ҡул еңгән, берлектә - көс, күмәк күтәрһә - күлде күсерер... "Ҡамыр батыр" әкиәтендә лә батырҙар бер-береһенә ярҙам итеп, Дейеү батшаны еңгәндәр. Ҡамыр батыр әкиәтенең аҙағын бергәләп тыңлайыҡ, бәләкәс дуҫтарым.

13.03.2017

Ат - башҡорттарҙың иң яратҡан малы булған. Халҡыбыҙ борон замандарҙан йылҡы ҡараған. Батырҙар атҡа атланып ил һаҡлаған. "Ир-егеттең күңелендә эйәрле-йүгәнле ат ятыр", "Ир ҡанаты -ат", тип тиккә генә әйтмәгәндәр. Ҡамыр батыр ҙа ил өҫтөнә килгән Дейеү батшаға ҡаршы яуға сығырға булғас, атаһынан ниндәй атты атланайым, тип һораған. Атаһы уға: "Йылҡы араһына ин дә, ҡайһы һиңә боролоп ҡарай, шуныһын эйәрлә", - тип кәңәш иткән. Батырға алама ғына бер тай боролоп ҡараған... Ҡамыр батырҙың мажараларын тапшырыуҙы тыңлағас белерһегеҙ, бәләкәс дуҫтарым.

03.03.2017

Рәхмәт, рәхмәт яуһын, зинһар өсөн, эшегеҙ уң булһын, аҡ юлдар теләйем, оҙон ғүмерле бул, тел асҡыстары бирһен, хәйерле көн... һанай китһәң, күп инде тылсымлы һүҙҙәр. Телмәреңдә ана шундай һүҙҙәр ҡулланып, яғымлы итеп һөйләшһәң, үҙеңде һәр кем оҡшатыр, үтенесеңде лә кире ҡаҡмаҫтар. 

Беҙ бөгөн Фәүзиә рәхимғолова инәйҙең "Ҡолонсаҡ" тигән хикәйәһен тыңлайбыҙ.

02.03.2017

Дуҫтар, бөгөн 2 март – "Тамыр" балалар каналының тыуған көнө. Бала саҡ – кеше тормошоноң  иң күркәм сағы. Бала саҡ хәтирәләре кеше күңелендә ғүмер буйы һаҡлана. Малайҙар, ҡыҙҙар, ана шул мәлде тағы ла сағыуыраҡ, матурыраҡ  итеү өсөн геройҙарыбыҙ, авторҙарыбыҙ, режиссерҙарыбыҙ һәм каналда хеҙмәт иткән башҡа һөнәр эйәләре балалар уртаһында гөрләтеп эшләй, ижад итә, эҙләнә, тәрбиәләй.  Байрам менән, дуҫтар!

01.03.2017

Беҙ бөгөн, бәләкәс дуҫтарым, Рәшиҙә Шәмсетдинова апайҙың "Бейеүсе болан" тигән шиғырҙар китабы менән танышабыҙ, шиғырҙарын уҡыйбыҙ.

27.02.2017

Дуҫтарым, башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары муйын биҙәгес әйберҙәрен элек-электән яратҡан. Шуға ла улар бигерәк күп төрлө, атамалары ла төрлөсә. Мәҫәлән, ҡытайҙы төрлө төбәктә төрлөсә йөрөткәндәр: мунсаҡ, муйынсаҡ, муйын бәйе, төймә, гәрәбә, эрмәржен, бусый, ҡытай тип. 

Тағы ла башҡорт ҡыҙҙары мәрйен тағырға  яратҡан. Муйынға саф көмөш тәңкәнән торған биҙәгестәр ҙә ҙә кейгәндәр.  Өс ҡат тәңкәнән торған муйын биҙәгесен иҙеү тип тә йөрөтәләр. Күкрәк биҙәгестәре селтәр, алмиҙеү, муйса һәм һаҡал була.

Һаҡал – күкрәк биҙәүесе.  Уны төрлө таштар, мәрйендәр менән биҙәп яһар булғандар. Мәрйен һәм таштарҙың төҫө лә мөһим. Мәҫәлән, ҡыҙыл төҫ  эшкә һәләтлекте арттыра, ҡан баҫымын яйға һала. Аҡ таштар күҙҙе һаҡлай, осҡорлоғон яҡшырта, йәшел төҫлө таштар тынысландыра. Ай ташы, мәрйен, ҡыҙыл яҡу...

22.02.2017

23 февраль - Ватанды һаҡлаусылар көнө. Сөнки 1918 йылдың 23 февралендә Совет Армияһы төҙөлгән.Ул саҡта Рәсәй дәүләтен Советтар иле тип йөрөткәндәр.

Байрамығыҙ менән, буласаҡ ил һаҡсылары!

21.02.2017

Ә беләһегеҙме, бәләкәс дуҫтарым, элекке замандарҙа ҡулдарына уҡ-һаҙаҡ һәм ҡурай тотоп башҡорт атлылары меңәр саҡрымлыҡ поход юлдары үткән.

Башҡорттар борон-борондан хәрби хеҙмәткә үҙенең ҡоралы, кейеме һәм аты менән барған. Уларҙан берҙәм униформа талап итмәгәндәр, һәр кем үҙ мөмкинлегенән сығып ҡоралланған. 1812 йылда Франция императоры Напалеон ғәскәрҙәре баҫып ингәс, батша хөкүмәте башҡорттарҙан полктар ойоштороу хаҡында фарман сығара. Француз яуына барған башҡорт яугирҙәре мылтыҡ, пистолет, ҡылыс, һөңгө һәм, әлбиттә, уҡ-һаҙаҡ менән ҡоралланып, Ватан һағына баҫа.

1812 йылғы Ватан һуғышында француздар башҡорт яугирҙәрен “Төньяҡ амурҙары” тип атай. Сөнки ҡулына уҡ-һаҙаҡ тотҡан бәләкәй малай фәрештәләрҙе француздар амур тип йөрөткән. Уҡ-һаҙаҡ менән ҡоралланған башҡорт һалдаттарын күргәс, уларҙ...

Страницы

тура ЭФИР

Online 128 КБитс/с

105.5 FM

Аудио ағым

әле эфирҙа


Һауа торошо (Өфө)

көндөҙ 27..29°C
кис 25..27°C
төндә 18..20°C
иртән 19..21°C
www.gismeteo.ru
Текста орфографик хата:
Хата тураһында хәбәр итеү өсөн “Хата тураһында хәбәр итегеҙ” төймәһенә баҫығыҙ. Шулай уҡ һеҙ хәбәргә комметарий өҫтәй алаһығыҙ.