Беҙҙең проекттар

01.02.2017

Тире өҫтөндә төктәр һәм нәҙек кенә ваҡ тишектәр – күҙгәнәстәр була. Ошо тишектәр аша май һәм тир бүленеп сыға.Ниңә кәрәк инде улар? Улар бик мөһим нәмәләр. Май, тирене йоҡа ғына ҡатлам менән ҡаплап, уны йомшарта һәм һығылмалы яһай. Тир – тире өҫтөнән быуға әйләнеп, кешенең тәнен һыуыта. Шулай итеп кеше эҫене еңелерәк кисерә. Бынан тыш, тир менән бергә организмдан ҡайһы бер зарарлы матдәләр бүленеп сыға.

Ләкин тән гигиенаһын мотлаҡ үтәргә кәрәк. Тирелә май һәм тир күп йыйылһа ла насар. Уға туҙан ултыра. Тире бысрана һәм унда бактериялар үрсей. Улар араһында ауырыу тыуҙырыусылары ла байтаҡ. Fалимдар тырнаҡ саҡлы ғына бысраҡ тирелә генә 40 мең бактерия барлығын иҫәпләп сығарған. Шуға күрә тире һәр ваҡыт таҙа булырға тейеш.

Бәләкәс дуҫтарым, тире зарарланғанда, бешкәндә, туңғанда үҙеңә йә...

31.01.2017

Ҡар бөртөктәре һауала һыу быуынан барлыҡҡа килә. Бик юғарыла ныҡ һыуыҡ  һәм һыу туңа. Иң тәүҙә саң бөртөгөнә ваҡ ҡына боҙ киҫәктәре йәбешә. Быны аңлау өсөн әйҙәгеҙ күҙгә күренмәгән бөртөксәләр донъяһына күҙ һалайыҡ.

Һыу, башҡа матдәләр кеүек үк, молекуларларҙан тора. Һыу молекулаһы бер һауа атомынан һәм ике водород атомынан тора. Химия фәнендә, был фәнде,дуҫтарым, мәктәптә өйрәнерһегеҙ әле, һыу молекулаһы Н2О тип яҙыла.

Шулай итеп, һыу шыйыҡ хәлдә була һәм уның молекулалары тәртипһеҙ рәүештә хәрәкәт итә. Һыу туңып  ҡаты хәлгә күскәс, молекулар командаға буйһонған һалдаттар шикелле билдәле бер тәртиптә сафтарға теҙелә. Уны кристалл рәшәткәһе тип йөрөтәләр. Һыу кристалы рәшәткәһе алты мөйөшлө.

Буласаҡ ҡар бөртөгөнөң ниндәй булыуы һауа шарттарына бәйле. Һауа шарттары бер туҡ...

30.01.2017

Кейемдәреңде элмәһәң, улар үпкәләй икән.

Әйҙә,  Камила исемле ҡыҙҙың кейемдәрен тыңлап ҡарайыҡ әле.

Курткаһы: "И-и-и… Камила мине элеп тормай, йә ултырғысҡа, йә диванға ырғытып китә", - ти.

Ә бына итектәре былай тип зарлана: "Беҙҙе бер ҡасан да йыуып, киптереп тормай. Ҡайҙа сисһә, шунда ҡалдыра ла китә. Кәштәгә ҡуйырға ла онота."

Башлығы нимә ти икән? "Мине сисеп ала ла малайҙарға һуға…"

Иң нығы бейәләйҙәрен интектерә икән. Гел һыңарын төшөрөп ҡалдыра…

Бәләкәс дуҫтарым, кейеп йөрөгән әйберҙәрегеҙҙе ҡәҙерләп кенә, таҙа итеп кейергә кәрәк. Шулай булһа, үҙегеҙ ҙә бөхтә, матур күренерһегеҙ.

Беҙ бөгөн «Бейәләй» тигән украин халыҡ әкиәтен тыңлайбыҙ.

                       

 

27.01.2017

Һыу нисә градуста туңып, боҙға әйләнә? Был һорауға яуапты, бәлкәс дуҫтарым, бөгөнгө тапшырыуҙы тыңлағас белерһегеҙ.

26.01.2017

Һеҙҙе бөгөн ваҡытҡа сәйәхәткә саҡырабыҙ. Хәҙерге механик, электрон һәм башҡа сәғәттәрҙе уйлап тапҡанға тиклем, кешелек сәғәттәрҙең төрлө- төрлөһөн эшләп ҡараған. Ә ниндәй булған улар? Улар хаҡында тапшырыуҙы тыңлағас белерһегеҙ, дуҫтар.

25.01.2017

Башҡортостанда "Ҡорғаҙаҡ", "Нурлыһыу", "Красноусольск" тигән дауалау һыуҙары сығарыла. Уларҙы тәбиғи сығанаҡтарҙан тултыралар. Башҡорттар борон-борондан шифалы эсемлектәр менән дан тотҡан. Шуларҙың иң күренеклеһе - ҡымыҙ. Уның дауалау мөғжизәһе тирә-яҡтарға ныҡ таралған, хатта алыҫ-алыҫ төбәктәрҙән дауаланырға килгәндәр. Ҡымыҙ бигерәк тә үпкәһе сирләгән кешегә файҙалы. Элекке заманда буҙа тип аталған дауалау эсемлеге лә киң ҡулланылған. Буҙаны һоло, арыш ононан яһайҙар. Ул ашҡаҙан өсөн бик файҙалы. Шулай уҡ бауыр ауырыуҙарына килешә, күҙәнәктәр яңырыуына булыштыҡ итә, ҡан баҫымын яйға һала.

Урал батыр ауыҙына уртлаған тере һыуҙы бөркөп ебәргәс, тирә-йүн йәшеллеккә, аллы-гөллө сәскәләргә күмелә, тип һөйләнелә "Урал батыр" тигән башҡорт халыҡ эпосында. Ысынлап та, таҙа һыу - үҙе дауа. Шуға ла тәбиғәтебеҙгә,...

24.01.2017

Ҡар нисек барлыҡҡа килә? Ә ни өсөн ул аҡ төҫтә? Ҡар өй эсендә ниңә өшөтмәй? Был һорауҙарға яуапты бөгөнгө тапшырыуҙы тыңлағас белерһегеҙ, бәләкәс дуҫтарым.

23.01.2017

Күҙҙәргә төҫтө меланин тигән матдә бирә. Ғалимдар әйтеүенсә, күҙҙәр 8 төрлө төҫтә булырға мөмкин.

Әйҙә һанап ҡарайыҡ әле: күк, зәңгәр, һоро, йәшел, зәйтүн-йәшел, гәрәбә-һары, ҡуңыр, ҡара. Былары киң таралғандары ғына. Шулай уҡ һирәк осрай торған төҫлө күҙҙәр була. Мәҫәлән, фиолет, сирень төҫөндәге, ҡыҙыл. Ҡыҙыл төҫлө күҙҙәр аҡ тиреле хайуандарҙа осрай. Ә ниндәй төҫлө күҙҙәр иң күбе? Был хаҡта тапшырыуҙы тыңлағас белерһегеҙ, бәләкәс дуҫтарым. Шулай уҡ мин һеҙгә Марс Әхмәтшин ағай яҙған "Күшеләр" тигән әкиәт һөйләйем.

19.01.2017

                               Нимә етә бутҡаға,

                               Май ҙа һалһаң уртаға.

                               Ашаныҡ беҙ ярышып,

                               Һис торманыҡ ҡарышып.

Бәләкәстәр, беләһегеҙме, бутҡа кеше өсөн иң файҙалы аҙыҡ. Бутҡаны тарынан, ҡарабойҙай ярмаһынан, һолонан, бойҙайҙан, дөгө, арпа ярмаһынан бешерәләр.

Тарыны борон-борон, 5 мең йыл элек, Ҡытайҙа үҫтерә башлағандар. Тары бутҡаһы бик туҡлыҡлы. Ашы ла тәмле була. Башҡорт халҡының милли аҙығы ҡыҫтыбый эсенә лә тары ярмаһы һалалар.

Ҡара бойҙайҙы Һиндостанда үҫтерә башлағандар. Ҡарабойҙайҙан бешерелгән бутҡа иң файҙалыһы, иң туҡлыҡлыһы. Сөнки унда аҡһым, май, төрлө витаминдар күп.

 Дөгөнө һөттә генә бешереп, уртаһына берәй ҡалаҡ һары май ҙа һалып...

18.01.2017

Бәләкәс дуҫтарым, һеҙ яратҡан сағыу һүрәтле матур китаптың ҙур тарихы бар.

Иң башта яҙыусы үҙ башында тыуған әҫәрҙәрен: әкиәттәрен, хикәйәләрен, шиғырҙарын ҡағыҙға теркәй. Был ҡулъяҙма тип атала. Уны элек ҡулдан яҙғандар, шунан яҙыу машинкаһында баҫҡандар, хәҙер компьютерҙа.

Шунан яҙыусы ҡулъяҙманы китап нәшриәтенә алып килә. Унда мөхәррир тигән кеше яҙыусыға китап матурыраҡ, яҡшыраҡ сыҡһын өсөн төрлө кәңәштәр бирә. Корректорҙар хаталарын төҙәтә.

Китаптарҙы типографияларҙа ҙур ҡағыҙ биттәрендә махсус машинкалар ярҙамында баҫалар. Ләкин гел шулай булмаған. Бәләкәстәрем, бөгөнгө тапшырыуҙа мин һеҙгә тәүге яҙмалар, ҡағыҙ, китап эшләү хаҡында һөйләйем. Зәйтүнә Шәрипова апай яҙған "Китаптар ҙа дуҫлаша" тигән әкиәт тә һеҙҙең өсөн ҡыҙыҡ булыр.

17.01.2017

Тәбиғәт  ылыҫлы ағастарҙы иҫ киткес үҙенсәлектәр менән яралтҡан. Уларҙың энәләренең майҙаны бәләкәй генә, шуға дымды быуға әйләндермәй тиерлек. Етмәһә,  энәләр йоҡа ғына балауыҙ менән ҡапланған. Был да дымды тотҡарлай. Шуға ла энәләр эсендәге һыу уларға яҙға тиклем етә.

Шыршының ботаҡтары аҫҡа ҡарап үҫкән, шуның өсөн ҡар ҡаплаһа ла, ботаҡтары һынмай.

13.01.2017

Ни өсөн таң атҡас әтәс ҡысҡыра? Әтәс ғаиләһе ни өсөн иртәнән алып кискә тиклем ерҙә ҡаҙына? Был һорауҙарға яуапты Африка халыҡ әкиәтен тыңлағас белерһегеҙ, бәләкәс дуҫтарым.

12.01.2017

Ҡышын ҡыр сысҡандары ҡар аҫтында тотош ҡалалар төҙөй. Улар ҡар аҫтынан арҡырыға-буйға юлдар соҡой, юлдарында үҫемлек орлоҡтары осраһынмы, йә сәтләүекме, йә булмаһа ағас тамырҙарының ҡайрыһы, йәшел үлән. Ҡар аҫтында йылы була, шуға ла күп кенә үләндәр йәшел килеш ултыра. Уны ҡыр сысҡандары бигерәк тә ярата, витаминдары күп шул.  Ҡалын ҡар ҡатламы ыжғыр бурандан да, сатлама һыуыҡтан да, дошмандарынан һаҡлай сысҡандарҙы. Беҙ бөгөн Айһылыу Йәғәфәрова апайҙың "Тыңлауһыҙ сысҡан балаһы" тигән әкиәтен тыңлайбыҙ.

11.01.2017

"Өләсәйем хатта шелтәләгәндә лә рәхмәт яуғыры, ти. Рәхмәт нисек яуа?" - тип аптырай Дим исемле малай. Был хаҡта Гөлнур Яҡупова апайҙың хикәйәһен тыңлағас һөйләшербеҙ.

10.01.2017

Кеше уйлап тапҡан беренсе саңғыларҙа шыуып түгел, ә атлап йөрөгәндәр. Беренсе саңғы бынан 4 мең 300 йыл элек эшләнгән булған. Башҡорттар саңғыны ҡыҫҡа ғына итеп яһап, һыйыр тиреһе менән көпләп ҡуйғандар. Уны ҡалтағай тип йөрөткәндәр. Ҡалтағайҙар һунар өсөн уңайлы булған. Саңғы ҡышҡы спорт уйындары араһында иң киң таралғаны. Саңғы ярыштарын Норвегияла уйлап тапҡандар. Бәләкәс дуҫтарым, әйҙәгеҙ, ҡышҡы сыуаҡ көндәрҙә саңғыла йөрөйөк, сана шыуайыҡ. 

09.01.2017

Әтәс - Яңы йылдың символы. Ә беләһегеҙме, бәләкәс дуҫтарым, әтәс борон замандарҙан уҡ изге ҡош булып һаналған. Ни өсөнме? Был хаҡта тапшырыуҙы тыңлағас белерһегеҙ.

28.12.2016

Беҙ бөгөн Яңы йыл менән ҡотлап шыршы байрамына саҡырыу ҡағыҙҙары яҙабыҙ. Рәсимә Ураҡсина инәй китабынан арнауҙар, маҡтауыстар алып яҙабыҙ. Иң тәүҙә Ҡыш бабай менән Ҡарһылыуға, шунан төлкөгә, бүрегә, турғайҙарға... Мәсекәй әбейҙе лә саҡырабыҙ. Ҡар бөртөктәре лә килә. Яңы йыл малайын да онотмайыҡ.

27.12.2016

Иң боронғо кешеләр мәмерйәлә йәшәгән. Улар унда йыртҡыстарҙан, дошмандарынан йәшенгән. Иң тәүҙә кешеләр ер аҫты өйҙәре эшләгән, унан инде ҡабыҡтан йәки йәнлек тиреләренән яһай башлағандар. Африкала тәүтормош кешеләрендә бындай өйҙәр әле лә һаҡланып ҡалған икән. Улар балсыҡ йә ҡамыш өйҙәрҙә йәшәй. ª Америкалағы индеецтар йәнлек тиреләренән эшләнгән ҡыуыштарҙа көн күрә. Рәсәйҙә лә төнъяҡ халыҡтары болан тиреһенән яһалған тирмәләрҙә йәшәй. Эскимостар ҡарҙан йорт төҙөп инә. Эске яҡтан йәнлек, болан тиреләре менән ҡаплайҙар. Тик йәй етһә ҡар өй иреп бөтә шул. Палаткаларға күсенергә тура килә уларға.

Башҡорттар тирмәлә йәшәгән. Ҡыш уҙғас, кейеҙҙән яһалған тирмәләрен алып йәйләүгә сығып киткәндәр. Ә ҡышҡыһын ағас өйҙәрҙә йәшәгәндәр. Ағас үҫмәгән ялан ерҙәрҙә саман йорттар төҙөгәндәр. Балсыҡ һәм мал тиҙәгенән яһалға...

26.12.2016

Ҡыҙҙарҙың һылыулығы, зифа буйы хаҡында һөйләгәндә ҡоралай менән сағыштыралар.Ҡоралайҙай ҡупшы, тиҙәр. Йәки күҙҙәре ҡоралай ҡарашындай саф тип тә әйтәләр.Ҡоралайҙың 1 йәки 2 бәрәсе була. Ҡайһы бер урындарҙа ҡоралайҙы ҡыр кәзәһе тип йөрөтәләр. Ә ни өсөн ул шулай  матур икән? Был яуапты Ноғман Мусиндың «Ҡоралайҙар» тигән хикәйәһен тыңлағас белербеҙ

22.12.2016

Ҡар бөртөктәре һауала һыу быуынан барлыҡҡа килә. Бик юғарыла ныҡ һыуыҡ  һәм һыу туңа. Иң тәүҙә саң бөртөгөнә ваҡ ҡына боҙ киҫәктәре йәбешә. Быны аңлау өсөн әйҙәгеҙ күҙгә күренмәгән бөртөксәләр донъяһына күҙ һалайыҡ.

Һыу, башҡа матдәләр кеүек үк, молекуларларҙан тора. Һыу молекулаһы бер һауа һәм ике водород атомынан тора. Химия фәнендә, был фәнде, дуҫтарым, мәктәптә өйрәнерһегеҙ әле, һыу молекулаһы Н2О тип яҙыла.

Шулай итеп, һыу шыйыҡ хәлдә була һәм уның молекулалары тәртипһеҙ рәүештә хәрәкәт итә.Һыу туңып  ҡаты хәлгә күскәс, молекулалар командаға буйһонған һалдаттар шикелле билдәле бер тәртиптә сафтарға теҙелә. Уны кристалл рәшәткәһе тип йөрөтәләр. Һыу кристалы рәшәткәһе алты мөйөшлө. Буласаҡ ҡар бөртөгөнөң ниндәй булыуы һауа шарттарына бәйле. Һауа шарттары бер туҡтауһыҙ үҙгәр...

Страницы

тура ЭФИР

Online 128 КБитс/с

105.5 FM

Аудио ағым

әле эфирҙа


Һауа торошо (Өфө)

көндөҙ -19..-21°C
кис -19..-21°C
төндә -21..-23°C
иртән -22..-24°C
www.gismeteo.ru
Текста орфографик хата:
Хата тураһында хәбәр итеү өсөн “Хата тураһында хәбәр итегеҙ” төймәһенә баҫығыҙ. Шулай уҡ һеҙ хәбәргә комметарий өҫтәй алаһығыҙ.